Architectuurhistoricus Roel Schouten over Janskerk Utrecht: Multifunctioneel gebruik niet nieuw

In dit artikel:

Roel Schouten studeerde af op de architectuurgeschiedenis van het Janskerkhof in Utrecht. Voor zijn master architectuurgeschiedenis en erfgoed aan de Vrije Universiteit Amsterdam schreef hij de scriptie ‘Het geheugen van het Janskerkhof’. Zijn onderwerp lag voor de hand: als facilitair medewerker van de Protestantse Theologische Universiteit (PThU) was hij nauw betrokken bij de verbouwing van de Janskerk en kon hij de veranderingen van dichtbij volgen.

De PThU maakte de middeleeuwse kerk geschikt voor onderwijs. Een aanvankelijk geplande hoge inbouw met bibliotheek zou de ruimtelijkheid aantasten. Daarom kwam er een lage module in het schip, met daarboven een daklandschap met studieruimtes. Volgens Schouten blijft zo het zicht op de kerk en haar monumentale ruimte behouden.

Historisch vormden de Janskerk en het Janskerkhof in de middeleeuwen één immuniteit: een afgesloten, gewijde zone waar kanunniken woonden en het koorgebed voor de bisschop gaande hielden. Na de invoering van de Reformatie in Utrecht in 1580 werd het gebied opengesteld voor alle inwoners. De voormalige grenzen zijn ondanks latere bebouwing nog herkenbaar in de structuur van de binnenstad.

Tot circa 1900 was het Janskerkhof vooral een groene en rustige plek. Door de groei van Utrecht kwamen er voorzieningen, bredere toegangswegen en uiteindelijk een grote parkeerplaats. Ook werd een doorgaande weg, nu een busbaan, dwars over het plein aangelegd. Die doorsnijding verzwakt volgens Schouten de ruimtelijke samenhang. Het laatste deel van de parkeerplaatsen verdwijnt binnen een jaar, waarna ook het Janskerkhof wordt heringericht.

Schouten vindt het multifunctionele gebruik van de Janskerk passen bij haar geschiedenis. Het gebouw diende eerder onder meer als kerk, kazerne en bibliotheek. De onderwijsfunctie van de PThU biedt nu inkomsten voor het onderhoud, terwijl de oecumenische studentengemeente in het koor diensten kan blijven houden. Door zijn onderzoek ziet Schouten de historische gelaagdheid en de kwaliteit van de plek, bijvoorbeeld tijdens de zaterdagse bloemenmarkt, scherper dan voorheen.