Emanuel is trotse nazaat van Reveilvoorman Isaäc da Costa

In dit artikel:

Emanuel da Costa (1974) is de zevende generatie afstammeling van Isaäc da Costa, een invloedrijk figuur uit het negentiende-eeuwse Reveil. Komende week neemt hij deel aan de eerste bijeenkomst voor nazaten van die beweging, een initiatief van Stichting Réveil-Archief waarvoor meer dan zestig mensen zijn uitgenodigd. De stichting, onder voorzitterschap van prof. Fred van Lieburg (VU), verzamelt documenten over het Reveil en organiseert studiedagen over onderwerpen als slavernij; Emanuel vervult de rol van penningmeester.

Het Reveil ontstond rond 1810 in Genève en bereikte Nederland circa 1815. Bekende Nederlandse vertegenwoordigers waren naast Isaäc da Costa ook onder anderen Willem Bilderdijk en Groen van Prinsterer. Isaäc da Costa begon als orthodox-jood en bekeerde zich later tot het orthodox-protestantisme; hij stond bekend om zijn huisbijeenkomsten met Bijbeluitleg en zang en als polemisch schrijver. Emanuel draagt die erfenis zichtbaar met zich mee: in zijn jeugd hing een schilderij van Isaäc thuis en in Nederland herinneren straatnamen nog aan die voorvader.

Persoonlijk leven en familiegeschiedenis verbinden Emanuel met zowel kerk als Joodse wortels. Hij groeide op in een protestants milieu in Zuid-Limburg en werd gedoopt door zijn grootvader, werkzaam als predikant. Hij woont met zijn gezin in Berkel en Rodenrijs. Binnenkort reist hij met vrienden naar Porto — de regio waar zijn voorouders als wijnbouwers leefden en waaruit later de portwijnnaam voortkwam — om door de oude Jodenstraat Rua São Miguel te lopen en de band met zijn afkomst te voelen. De familie Da Costa verliet Portugal rond 1614 na eeuwen van gedwongen bekeringen in 1497; familievertakkingen gingen naar Amsterdam, Brazilië en Suriname. In 2014 woonde Emanuel een reünie bij ter herdenking van die verhuizing.

Emanuel ziet parallellen tussen zijn eigen inzet en die van Isaäc: beiden komen op voor kwetsbaren. Als beroepsmatig toezichthouder bezoekt hij bedrijven om te controleren op veilige werkomstandigheden en naleving van sociaal-ethische afspraken. Hij getuigt van gevallen waarin regels wel bestaan maar niet worden gehandhaafd — bijvoorbeeld schoonmakers die jarenlang geen loonsverhoging kregen of Poolse uitzendkrachten die structureel minder betaald werden — en waar hij zich actief voor hen inzette. Zijn wens voor de toekomst is meer maatschappelijke verbinding; hij beklaagt de toegenomen individualisering en pleit voor hernieuwde aandacht voor gezamenlijke normen en solidariteit.