Kunstenaars van Manifesta 16 zoeken nieuwe vormen van verbinding voor kerken

In dit artikel:

Manifesta 16 Ruhr vindt in 2026 plaats in twaalf kerken in Duisburg, Essen, Bochum en Gelsenkirchen. Het tweejaarlijkse kunstfestival onderzoekt er hoe kerkgebouwen betekenis kunnen houden in een regio die zwaar is getroffen door de sluiting van mijnen, het vertrek van industrie, werkloosheid en afnemende sociale samenhang. De kerken waren na de Tweede Wereldoorlog centrale gebouwen in nieuwe arbeiderswijken, maar staan nu deels leeg, hebben een andere bestemming gekregen of dreigen te worden gesloopt.

Een zomer lang worden de gebouwen gebruikt voor kunst, rondleidingen en activiteiten voor bewoners en bezoekers. De kunstenaars belichten onder meer de geschiedenis van mijnbouw, migratie en de gemeenschappen die rond de kerken ontstonden. Zo krijgen drie ontwijde kerken in Gelsenkirchen nieuwe functies als theetuin, muziekzaal en woonkamer, met aandacht voor de ervaringen van arbeidsmigranten.

De werken stellen ook vragen over de verdwijnende rol van het christelijk geloof en over de vraag of gemeenschapszin zonder religie kan bestaan. Tegelijk blijkt de christelijke oorsprong van de gebouwen moeilijk uit te wissen: altaarruimtes, glas-in-loodramen en kerkelijke voorwerpen blijven de presentaties beïnvloeden. Andere installaties leveren kritiek op de hiërarchische kerkstructuur en zoeken naar meer gelijkwaardige vormen van ontmoeting. Zo worden kerkbanken omgevormd tot ontmoetingsmeubilair of een archief van persoonlijke gevoelens. Manifesta wil daarmee niet alleen de leegte van de kerken tonen, maar ook onderzoeken of zij opnieuw plekken van verbinding kunnen worden. De kerken zijn tot 4 oktober gratis toegankelijk.