Nieuwe energielabelplicht roept vragen op bij monumentale kerken
In dit artikel:
Monumentale gebouwen moeten vanaf aanstaande vrijdag vaker een energielabel hebben, maar voor kerken met een daadwerkelijke religieuze functie blijft een uitzondering gelden. Tijdens een webseminar lichtten Frank Buchner en Judith Toebast van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed de nieuwe regels toe en beantwoordden ze veel praktische vragen van eigenaren.
Wat verandert: monumenten waren tot nu toe vrijgesteld van de verplichting om een energielabel te tonen. Die algemene vrijstelling vervalt, maar de plicht treedt alleen in werking bij een zogenaamd transactioneel moment — bijvoorbeeld bij verkoop of bij het opnieuw verhuren van een gebouw. Het energielabel (A–G) geeft een inschatting van het energiegebruik en is tien jaar geldig, maar kan eerder worden vernieuwd na verduurzaming. Een beter label verlaagt vaak de energiekosten en kan de verhuur- en verkooppositie verbeteren.
Specifiek voor kerken: monumentale kerkgebouwen die nog regelmatig voor erediensten of andere kerkelijke activiteiten worden gebruikt, blijven van de verplichting uitgezonderd. Als erediensten de hoofdactiviteit zijn, blijven incidentele niet-religieuze verhuuractiviteiten daarbuiten vallen en verandert er niets. Zodra een kerk echter niet meer voor religieuze doeleinden wordt gebruikt — of van eigenaar wisselt en geen kerkfunctie meer heeft — is een energielabel wel verplicht. Buchner stelde eigenaren gerust: “Er zullen geen eisen worden opgelegd die voor kerkgebouwen niet realiseerbaar zijn.”
Praktische aandachtspunten en hulp: Toebast en Buchner bespraken ook hoe kerken met hoge stookkosten om kunnen gaan — van samenkomen in een warme pastorie in de winter tot eenvoudige oplossingen zoals warmtevoorzieningen of kussentjes. Zulke maatregelen verlagen kosten, maar beïnvloeden het energielabel niet. Om schadelijke ingrepen in het erfgoed te voorkomen, verwijst de Rijksdienst naar de Routekaart Duurzaam Erfgoed; die geeft advies over verantwoord verduurzamen zonder monumentale waarden aan te tasten. De betrokken monumenten streven naar een CO2-reductie van 40% in 2030 en liggen volgens Buchner op schema, al moeten de lastigste stappen nog worden gezet.
Waarom de verandering: de verplichting vloeit voort uit Europese afspraken en monitoring; inzicht in labels helpt Nederland verduurzaamingsdoelen te meten en stimuleert eigenaren tot verbetering. Buchner waarschuwt echter ook dat het label niet het einddoel is: “Focus op verduurzaming en staar je niet blind op het energielabel.” Wel raadde hij aan niet te lang te wachten, omdat op langere termijn (richting 2050) strengere eisen rond energielabels mogelijk kunnen komen.