Prof. Van Willigen over catechese in de Vroege Kerk: Persoonlijke aandacht hield interesse levend

In dit artikel:

Catechese had in de Vroege Kerk Christus als middelpunt. Volgens prof. dr. M.A. van Willigen, bijzonder hoogleraar Bijbeluitleg Vroege Kerk, ging het onderwijs niet alleen om kennis, maar vooral om de vraag of iemand bij de gemeente van Christus wilde horen. De vroegste vorm was kort: Filippus legde aan de Ethiopische kamerling uit dat de profetie van Jesaja over Christus ging. Nadat de man zijn geloof in Jezus als Zoon van God had uitgesproken, werd hij gedoopt. Die belijdenis was belangrijk in een tijd waarin discussie bestond over de goddelijkheid van Jezus.

Toen het christendom groeide, kregen ook mensen met weinig voorkennis catechese. De kern werd samengevat in het woord Ichthus, een Griekse afkorting voor Jezus Christus, Zoon van God, Verlosser. Ook het Apostolicum speelde een grote rol; catechumenen leerden dit uit het hoofd. Van Willigen noemt daarnaast twee geschriften die in de eerste eeuwen voor het onderwijs werden gebruikt: De brief van Barnabas, waarin onder meer de wegen van licht en duisternis en de vervulling van het Oude Testament in Christus centraal staan, en De herder van Hermas, dat vooral richtlijnen gaf voor een christelijke levensstijl.

Vanaf de vierde en vijfde eeuw namen naast volwassen bekeerlingen ook meer kinderen van gelovigen deel aan de catechese. Niet-gedoopten moesten tijdens het avondmaal de kerk verlaten. Catechumenen kregen doorgaans ongeveer twee jaar onderwijs, met gesprekken over Christus, waarna werd nagegaan of zij zich daadwerkelijk bij het christendom wilden aansluiten. Het doel was de doop en vervolgens volledige deelname aan het avondmaal met de gemeente.

Persoonlijke aandacht was volgens Van Willigen essentieel. Kerkvaders zoals Ambrosius spraken catechumenen direct en betrokken aan. Ook vandaag zou persoonlijk contact de basis van catechese moeten vormen, omdat geloof volgens Van Willigen niet alleen door boekjes, maar vooral in relaties wordt overgedragen.