Promovendus: Politieke wensen bepalend voor architectuur nieuwe moskee

In dit artikel:

Promovendus Joris Rijbroek (Universiteit van Amsterdam) onderzocht hoe nieuwbouwmoskeeën in Nederland tot stand komen door casestudies van de El Oummamoskee in Amsterdam-Slotervaart en de El‑Fathmoskee in Woerden. Woensdag verdedigt hij zijn proefschrift waarin hij betoogt dat ruimtelijke en bestuurlijke processen in Nederland vaak zwaarder wegen dan de wensen van de islamitische gemeenschap zelf.

Rijbroek ontdekte dat een klein aantal sleutelfiguren — gemeentelijke ambtenaren, stedenbouwkundigen en architecten — veel beslissingsmacht heeft bij locatiekeuze, ontwerp en functie van moskeeën. Nieuwe gebedshuizen moeten tegelijk “herkenbaar” zijn als moskee (bijv. koepel, minaret) en goed inpassen in het Nederlandse straatbeeld. Die dubbele eis weerspiegelt volgens hem een Nederlandse bestuurscultuur die religieuze diversiteit toelaat, maar niet te opvallend wil laten zijn.

Praktijkvoorbeelden illustreren de spanning tussen representatie en gebruik. De Westermoskee in Amsterdam combineert elementen van de Amsterdamse School met moskee‑kenmerken, wat enerzijds bevestigt dat moslims een blijvende plek hebben, maar anderzijds laat zien hoe het gebouw gevormd is door Nederlandse politieke wensen. In Woerden kozen bestuurders en gebruikers er uiteindelijk voor een bestaande moskee te slopen en de grond te verkopen aan een supermarktketen; de gemeenschap verhuisde naar een groter schoolgebouw omdat praktische ruimte voor activiteiten zwaarder woog dan het voldoen aan een bepaald architectonisch plaatje.

Rijbroek concludeert dat gemeenten nooit volledig neutraal zijn: zij treden vaak op als scheidsrechter, maar hebben zelf belangen in ruimtelijke ordening en beeldvorming. Volgens hem zouden meer betrokkenheid van moskeegemeenschappen en omwonenden kunnen leiden tot meer wederzijds begrip en gevoel van eigenaarschap, en zo de spanningen in het bouwproces verminderen.