Symposium in Jaarsveld: „Het geweten staat in verband met het laatste oordeel"

In dit artikel:

Dinsdag organiseerde ds. Bogerd, predikant van de hervormde gemeente in Jaarsveld, een symposium onder de titel "Het geweten van de mens" waarin bijbelse en kerk-historische perspectieven op het geweten werden belicht. Het programma combineerde muziek (met Jos van der Kooij op het harmonium), lezingen en een paneldiscussie en richtte zich op de vraag hoe het geweten functioneert, wanneer het betrouwbaar is en welke plaats het inneemt in het leven van gelovigen.

Ds. Bogerd opende met overdenkingen rond Psalm 26 en stelde aan de hand van teksten uit Jesaja en Romeinen dat een gerust gevoel van geweten misleidend kan zijn. Volgens hem is het geweten geen autonome maatstaf, maar een door God gegeven getuige die getoetst moet worden aan Gods Woord en Geest; alleen wanneer God zelf geleid heeft tot reflectie, is een rustig geweten ook een goed geweten.

Prof. dr. M.A. van Willigen schetste de visie van vroege kerkvader Johannes Chrysostomus (ca. 345–407). Chrysostomus ziet het geweten als een "graadmeter" die om serieus zelfonderzoek vraagt: dagelijks stilstaan bij daden en gedachten, zonde belijden en vergeving zoeken, werkt volgens hem preventief en genezend. Van Willigen benadrukte dat het geweten voortdurend als spiegel fungeert en niet genegeerd kan worden.

Dr. P. de Vries nam het geweten onder de loep via John Bunyan’s allegorie De heilige Oorlog. Bunyan toont daar een geweten dat na een val kan afstompen maar door God's wet opnieuw kan ontwaken; onder het nieuwe bewind krijgt de figuur ‘heer Geweten’ een officiële rol om mensen te onderwijzen, wat de puriteinse nadruk op Bijbelkennis en scholing illustreert.

Dr. H. Klink behandelde Willem Bilderdijk (1756–1831), die het geweten ziet als een praktisch beginsel in de menselijke natuur: een “rede” die boven verstand en begeerten uitgaat en de mens naar zijn einddoel — God — richt. Herstel van deze eenheid komt volgens Bilderdijk uit Gods liefde.

Ds. G.J. Krol sloot af met een breed historisch overzicht: vanaf de val in Genesis werkt het geweten als aanklager, maar het kan ook uitgeschakeld worden — hij verwees naar de gruweldaden van 7 oktober 2023 als voorbeeld van gebrekkig gewetensfunctioneren — terwijl anderen ondanks vervolging juist door hun geweten geleid worden. Krol bekritiseerde politieke tendensen die het beroep op het geweten in onderwijs beperken en riep de kerk op om mensen opnieuw te vormen in eerlijkheid, zelfonderzoek en gehoorzaamheid aan de waarheid. Zijn slotboodschap was hoopvol: het geweten blijft spreken en vraagt om waakzaamheid en toewijding.