Verstikkende sfeer in de kerkenraad? Liefde laat floreren
In dit artikel:
Dr. Dick Both’s studie en artikel roeren een gevoelig thema aan: in veel Nederlandse kerkenraden heersen boven‑en onderposities die leiden tot psychologische onveiligheid. Predikanten en langstzittende ouderlingen kunnen een dominante rol innemen, waardoor afwijkende meningen of eerlijke feedback risico lopen op sociale uitsluiting. Ambtsdragers proberen zichzelf te beschermen door zich tegen de macht aan te scharen; dat alles resulteert volgens Both in een ongezonde cultuur binnen de kerkenraadskamer.
De auteur van dit stuk sluit zich aan bij Both maar trekt de vraag dieper: is het probleem vooral een tekort aan moderne leiderschapskennis — oplosbaar met training en technieken — of gaat het om een geestelijk tekort, een vorm van “zondige” bloedarmoede in de gemeente? Hij kiest voor de tweede diagnose. Om te bepalen wat goed is in de kerk moet men uitgaan van de wezenlijke bestemming van de gemeente: de bruid van Christus. Als kerkenraden vergeten dat hun roeping is om die bruid in dienst van de Heere te bewaken en te verzorgen, raken zij vervreemd en kunnen ze de kerk behandelen als hun eigendom, gedreven door eigendunk, ontrouw en machtsdenken.
Both pleit voor het zorgvuldig inpassen van hedendaagse leiderschapstheorieën zonder geweld te doen aan het unieke kerkelijk karakter. De auteur waarschuwt echter dat organisatorische remedies alleen niet volstaan. Hij wijst op signalen uit de praktijk — onder meer een opmerking van Hans van Klaarbergen (2013) — dat professionalisering en structuurvisies predikanten onder druk zetten en soms doen vastlopen. Dat illustreert dat een managementblik wel ondersteunend kan zijn, maar geen vervanging mag worden van het geestelijk kompas van de gemeente.
Als alternatief voor technocratische hervorming stelt de auteur een terugkeer naar bijbelse spiritualiteit en pastorale liefde voorop. De kerk is geen bedrijf maar een familie: leiding moet worden bepaald door liefde, nederigheid en zachtmoedigheid, niet door macht en controle. Waar cultuur in kerkenraden zondig is geworden, is geen cursus vergaderen genoeg; er is bekering en een herstel van eerste liefde nodig (Openbaring 2:4-5).
Concreet adviseert hij praktische stappen: begin elke kerkenraadsvergadering met een halfuur gezamenlijke Bijbelstudie over relevante teksten (bijv. Christus als Herder, pastorale brieven, Openbaring). Gebruik eenvoudige vragen: wat zegt dit over God, wat betekent het voor mij als ambtsdrager, welke zonden liggen op de loer, en welke agendapunten raken dit? Zo kan de Heilige Geest richting geven en bijbelse wijsheid de manier waarop leiderschap in praktijk wordt gebracht, vormen. Kennis uit leiderschapsliteratuur mag een steuntje in de rug zijn, maar moet ondergeschikt blijven aan Schrift en geestelijke roeping.
De auteur, gemeentelid in Gorinchem en onderzoeker naar het ambt van predikant bij polarisatie en conflict, baseert zijn bijdrage op een symposium over samen gemeente en samen kerkenraad.