Wat als abortus uit het strafrecht verdwijnt? „Ongeboren leven is vogelvrij"

In dit artikel:

Critici Martin Buijsen, hoogleraar gezondheidsrecht, en huisarts Gerrit Roorda vinden de initiatiefwet van PRO, die abortus uit het Wetboek van Strafrecht wil halen, onnodig en mogelijk schadelijk. Volgens hen beschermt de huidige strafrechtelijke regeling zowel het ongeboren leven als vrouwen tegen gedwongen of onzorgvuldig uitgevoerde abortussen. Niet de vrouw zelf is strafbaar, maar de arts die buiten de wettelijke voorwaarden handelt.

Artsen worden maar zelden vervolgd voor abortus. Wel zijn zaken bekend waarin een huisarts zijn zwangere partner zonder haar medeweten abortusmedicatie gaf en waarin niet-artsen hun vriendin middelen toedienden. Ook verplicht het Verdrag van Istanbul Nederland om abortus onder dwang strafbaar te stellen. PRO stelt dat zulke gevallen ook via regels tegen mishandeling of zwaar lichamelijk letsel en via de geneesmiddelenwet kunnen worden aangepakt, maar Buijsen en Roorda betwijfelen of dat in de praktijk voldoende bescherming biedt.

Zij noemen het wetsvoorstel vooral symboolwetgeving. Er is volgens hen geen onderzoek dat aantoont dat de strafrechtelijke positie vrouwen ervan weerhoudt abortus te kiezen of een stigma veroorzaakt. De terughoudendheid van artsen bij het verstrekken van de abortuspil zou volgens Buijsen vooral voortkomen uit administratieve verplichtingen en verplichte scholing, niet uit morele bezwaren. Roorda waarschuwt bovendien dat online verkrijgbare abortuspillen het eenvoudiger maken om een vrouw zonder haar toestemming medicatie toe te dienen.

PRO wil abortus regelen in de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg en daarmee als gewone medische zorg behandelen. Buijsen vindt die keuze juridisch ongeschikt; als abortus wordt gedecriminaliseerd, zou volgens hem de Wet op de bijzondere medische verrichtingen logischer zijn. Roorda vreest dat de bescherming van het ongeboren leven daarmee uit het strafrecht verdwijnt.

Ook verandert de juridische positie van vrouwen. In een strafzaak moet het Openbaar Ministerie schuld bewijzen, terwijl bij civiele of tuchtrechtelijke procedures de vrouw zelf haar zaak moet onderbouwen. De mogelijke sancties zijn daar bovendien doorgaans lichter dan gevangenisstraf. De wet geeft vrouwen volgens Buijsen ook geen afdwingbaar recht op abortus: artsen blijven beslissen over behandelingen. Wel kan de voorgestelde wijziging volgens hem een tussenstap zijn naar een grondwettelijk recht op abortus.